نوار مثانه و بررسی عملکرد دستگاه ادرار تحتانی

این مطلب را اشتراک گذاری کنید

دستگاه ادراری، در واقع به مثابۀ سیستم زهکشی بدن است که هرزاب ­ها و آب­ های اضافی بدن را دفع می­کند.

تست نوار مثانه شامل هر روشی است که سلامت مثانه، اسفنکترها، مجاری ادراری و عملکرد ذخیره و آزاد شدن مثانه را هنگام ادرار بررسی می­کند.

دستگاه ادراری، شامل دو کلیه، دو میزنای (حالب)، یک مثانه و یک پیشابراه(مجرای ادرار) است.

خون در کلیه ها جاری می­شود و کلیه ها، پسماندها و آب اضافی را تصفیه  می­کنند و موجب ایجاد ادرار می­شوند.

ادرار از کلیه ­ها از طریق دو لولۀ باریک به نام میزنای(حالب) به سمت پایین جاری می­شود.

سپس ادرار در یک اندام ماهیچه ­ای به شکل بالن به نام مثانه ذخیره می­شود.

زمانیکه مثانه پر­می­شود، متورم شده و به شکل گرد درمی­آید و بعد از خالی شدن دوباره کوچک می­شود.

پس از تخلیۀ مثانه، ادرار از طریق مجرای ادراری، از بدن خارج می­شود.

دستگاه ادراری تحتانی چیست و عملکرد آن چگونه است؟

دستگاه ادراری تحتانی، شامل مثانه و مجرای ادرار می­شود.

مثانه اندامیست که در لگن واقع شده و با اتصال به سایر اندام ها، ماهیچه ها و استخوان های لگن در جای خود قرار گرفته­است.

مجرای ادرار، نیز لوله­ایست که در زیر مثانه قرار گرفته و ادرار از طریق آن از بدن خارج می­شود.

دستگاه ادراری تحتانی از طریق هماهنگی عضلات دیواره مثانه با اسفنکترها کار می­کند، ماهیچه­ های دایره ای شکل، محدودۀ مثانه و قسمتی که به مجرای ادرار منتهی می­شود، را  احاطه کرده ­اند.

زمانیکه مثانه پر شود، ماهیچه­های دیوارۀ مثانه در حالت استراحت خواهند بود.

اگر دستگاه ادراری سالم باشد، قادر است به میزان 2 فنجان یا 16 اونس ادرار را به مدت 2 تا 5 ساعت به راحتی در خود نگه دارد.

اسفنکتر­ها مانند یک نوار لاستیکی، مثانه را تنگ در بر­می­گیرند تا مانع از نشت ادرار ­شوند.

با پر شدن مثانه، احساس فوریت برای دفع ادرار شدیدتر و شدیدتر می­شود تا جایی که مثانه کاملاً پر می­شود.

ادرار کردن در واقع فرایند خالی شدن مثانه است. برای ادرار کردن، مغز به مثانه سیگنالی مبنی بر منقبض شدن ارسال می­کند تا به حالت  فشرده درآید و ادرار از آن خارج شود.

همزمان با این فرایند، مغز سیگنال­هایی به اسفنکترها می فرستد تا به حالت انبساط(باز شدن) درآیند و با انبساط اسفنکتر­ها، ادرار  از طریق مجرای ادرار از مثانه خارج می­شود.

در صورتی که تمام سیگنا­ل­ها به درستی ارسال و دریافت شوند، فرایند ادرار کردن به درستی انجام خواهد شد.

تست نوار مثانه چیست؟

تست نوار مثانه شامل هر روشی است که سلامت، مثانه، اسفنکترها، مجاری ادراری و عملکرد ذخیره و آزاد شدن مثانه را هنگام ادرار بررسی می­کند.

بیشتر آزمایشات نوار مثانه بر توانایی مثانه در نگهداری طولانی مدت ادرار و خالی شدن کامل آن پس از دفع ادرار تمرکز دارند.

آزمایشات نوار مثانه، همچنین انقباضات غیر ارادی مثانه که منجر به نشت ادرار می­شود را بررسی می­کند.

در صورت وجود علائمی که دلالت بر وجود مشکلی در دستگاه ادراری تحتانی دارند پزشک حتماً انجام تست نوار مثانه را تجویز خواهد کرد.

برخی از علائم بیماری دستگاه ادراری تحتانی شامل موارد زیر می­شود:

  • بی اختیاری ادراری
  • تکرر ادرار
  • ادرار دردناک
  • احساس فوریت شدید به دفع ادرار       
  • وجود مشکل در ابتدای جریان ادرار
  • مشکل در تخلیۀ کامل مثانه
  • عفونت­های مکرر دستگاه ادراری

تست نوار مثانه شامل طیف وسیعی از روش­هاست که آزمایشات ساده تا ارزیابی دقیق با استفاده از تجهیزات پیشرفته را شامل می­شود.

پزشک یا تکنسین آزمایشگاه در آزمایشات ساده این موارد را ثبت و کنترل می­کند:

  • مدت زمانی که طول می­کشد تا مثانۀ بیمار جریان ادرار تولید کند.
  • حجم ادرار تولید شده.
  • توانایی یا ناتوانی در متوقف کردن ادرار در طول جریان ادرار.

در ارزیابی­های دقیق­تر، تجهیزات تصویربرداری از پر و تخلیه شدن مثانه عکس می­گیرد، مانیتور فشار، فشار درون مثانه را ثبت می­کند، و سنسورها فعالیت عضلات و عصب ها را کنترل می­کنند.

پزشک با استفاده از اطلاعات سلامتی بیمار، معاینۀ بدنی و علائمی که فرد در دستگاه ادراری تحتانی خود دارد نوع و روش آزمایش نوار مثانه را تعیین می­کند.

تست نوار مثانه منجر به تشخیص علل و ماهیت مشکلات دستگاه ادراری تحتانی می­شود.

اکثر روش­های تست نوار مثانه، نیاز به آماده سازی خاصی ندارند، اگرچه ممکن است در برخی از آزمایشات نیاز باشد تا فرد مایعات بیشتری مصرف کند و یا مصرف برخی از داروها را متوقف کند.

بسته به نوع آزمایش شاید لازم باشد که بیمار با یک مثانه کاملاٌ پر درآزمایشگاه حاضر شود.

روش­های انجام تست نوار مثانه کدامند؟

  • یوروفلومتری
  • حجم ادرار باقی مانده (PVR)
  • آزمایش سیستومتری
  • اندازه گیری فشار نقطۀ نشت(LPP)
  • مطالعۀ جریان فشار
  • الکترومیوگرافی      
  • تست نوار مثانۀ ویدیویی   

یوروفلومتری

یوروفلومتری اندازه گیری سرعت و حجم ادرار است. تجهیزات خاصی به صورت اتوماتیک حجم ادرار و میزان جریان آن را (به چه شدتی ادرار خارج می­شود) اندازه­ گیری می­کنند.

تجهیزات یوروفلومتری شامل یک ابزار برای قرار دادن سوند در مجرای ادراری که حجم ادرار را اندازه گیری می­کند و همچنین یک کامپیوتر برای ثبت داده­ ها است.

در این آزمایش، فرد به صورت خصوصی در داخل توالت یا قیف مخصوصی که ظرفی مقیاس ­دار برای جمع آوری ادرار است، ادرار می­کند.

این تجهیزات گراف یا نموداری ایجاد می­کند که تغییرات در میزان جریان را  ثانیه به ثانیه نمایش می­دهد، بنابراین آزمایشگر می­تواند ببیند که چه زمانی میزان جریان به بالاترین حد خود رسیده و چند ثانیه طول می­کشد تا به آن نقطه برسد.

اگر ماهیچه ­های مثانه ضعیف باشد یا جریان ادرار مسدود باشد، نتیجۀ آزمایش، غیر­عادی خواهد بود.

روش دیگر برای اندازه گیری میزان جریان، ثبت زمان ادرار کردن درون ظرف مخصوصی است که حجم ادرار را نیز، به دقت اندازه­ گیری می­کند.

یوروفلومتری در آزمایشگاه و تحت نظر آزمایشگر یا پزشک انجام می­شود و نیازی به بیهوشی ندارد.

یوروفلومتری
بیشتر بخوانید: کلینیک تست نوار مثانه در تهران

حجم ادرار باقی مانده (PVR)

تست نوار مثانه نیز، میزان ادرار باقی مانده در مثانه را پس از ادرار کردن اندازه­ گیری می­کند. میزان ادرار باقی مانده در مثانه را باقیماندۀ ادراری می­نامند.

در این روش به کمک تجهیزات فراصوت، از امواج صوتی بی­خطر برای تصویربرداری از مثانه استفاده می­شود.

تصویربرداری فراصوت از مثانه، در مراکز بهداشتی، مراکز رادیوگرافی و یا بیمارستان­ها توسط تکنسین آزمایشگاه انجام می­شود و پزشک یا معمولاً رادیولوژیست نتیجۀ آن را تفسیر خواهد کرد.

در این روش نیازی به بیهوشی نیست. حجم ادرار باقی مانده را با استفاده از سوند(لولۀ باریک و منعطف) نیز می­توان اندازه­ گیری کرد.

تکنسین آزمایشگاه، سوند را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه کرده و میزان ادرار باقی مانده در آن را خارج و سپس اندازه­ گیری می­کند.

در صورتی که حجم ادرار باقی مانده 100میلی لیتر یا بیشتر باشد، دلالت بر این دارد که مثانه به طور کامل قادر به خالی شدن نیست.

اندازه گیری با سوند نیز همراه با بی­حسی موضعی در مراکز بهداشت و درمان، کلینیک­ها و یا بیمارستان­ها انجام می­شود.

آزمایش سیستومتری

از سیستومتری، به منظور اندازه­ گیری ظرفیت مثانه در نگهداری و ذخیرۀ ادرار، میزان فشار ایجاد شده داخل مثانه هنگام ذخیره ادرار و میزانی از پر شدن مثانه که فرد در آن، احساس فوریت در دفع ادرار دارد، استفاده می­شود.

در این روش، با استفاده از یک سوند مثانه کاملاً تخلیه شده، سپس یک نوع بخصوصی از سوند که اندازۀ کوچکتری دارد وارد مثانه می­شود.

این سوند دارای یک فشارسنج بنام مانومتر است. در صورت نیاز، سوند دیگری را داخل مقعد، برای اندازه­ گیری فشار درون آن، قرار می­دهند.

زمانیکه مثانه کاملاً تخلیه شد، از طریق سوند کوچکتر، به  آرامی آب گرم را وارد مثانه می­کنند. در طول این فرایند، آزمایشگر از فرد میخواهد توضیح دهد که چه احساسی در مثانۀ خود دارد همچنین در صورت احساس فوریت به دفع ادرار آن را اعلام کند.

زمانیکه مثانه نیاز به خالی شدن داشته باشد، حجم آب و فشار مثانه ثبت خواهد ­شد.

همچنین در این مرحله، برای اندازه­ گیری فشار مثانه از بیمار خواسته می­شود تا سرفه یا عطسه کند. به کمک آزمایش سیستومتری نیز، می­توان انقباضات غیر ارادی مثانه را شناسایی کرد.

این آزمایش در مراکز بهداشت و درمان، کلینیک­ و یا یا بیمارستان همراه با بی حسی موضعی انجام می­شود.

اندازه گیری فشار نقطۀ نشت (LPP)

این آزمایش، میزان فشار نقطۀ نشت (چه حدی از فشار در مثانه منجر به نشت ادرار می­شود) را در خلال آزمایش سیستومتری اندازه­ گیری می­کند.

زمانیکه مثانه برای آزمایش سیستومتری کاملاً پرشده، ممکن است  ناگهان منقبض شده و مقداری آب، بی اختیار از آن خارج شود. هنگام نشت ادرار، مانومتر، میزان فشار داخل مثانه را ثبت می­کند.

با استفاده از خوانش ارقام ثبت شده، می­توان اختلالات موجود در مثانه را شناسایی کرد.

همچنین در ادامه از فرد خواسته می­شود با سرفه کردن، تغییر وضعیت و یا از طریق بازدم، فشار وارده بر شکم را به مثانه منتقل کند. این کار به آزمایشگر این امکان را می­دهد تا اسفنکتر را نیز بررسی کند.

مطالعۀ جریان فشار

 مطالعۀ جریان فشار، میزان فشار وارده بر مثانه را هنگام دفع ادرار و همچنین میزان جریان فشار معین موجود در آن را اندازه­ گیری می­کند.

پس از آزمایش سیستومتری، فرد باید مثانۀ خود را خالی کند، در این زمان، مانومتر فشار موجود در مثانه و میزان جریان ادرار را اندازه­ گیری می­کند.

این آزمایش کمک به شناسایی انسداد خروجی مثانه که در مردان به دلیل بزرگ شدن پروستات ممکن است ایجاد شود، می­کند.

اگرچه انسداد خروجی مثانه در خانم ها کمتر دیده می­شود، اما برخی خانم ­ها ممکن است به دلیل سیستوسل(ضعف عضلات لگن) و یا به ندرت پس از انجام عمل جراحی بی اختیاری ادرار به آن دچار شوند.

این آزمایش در مراکز بهداشت و درمان، کلینیک­ و یا یا بیمارستان همراه با بی حسی موضعی انجام می­شود.

الکترومیوگرافی

الکترومیوگرافی با استفاده از سنسورهای خاصی، فعالیت الکتریکی عضلات و عصب های پیرامون مثانه و اسفنکتر را اندازه­ گیری می­کند.

این آزمایش در صورتی انجام می­شود که پزشک احتمال دهد که علت مشکلات ادراری بیمار، به دلیل آسیب­دیدگی عضلات و عصب های اوست.

این سنسورها بر روی پوست اطراف مجرای ادراری و مقعد و یا سوندهای متصل به مجرای ادرار و مقعد قرار می­گیرند. دستگاه، فعالیت عضلات و عصب ها را ثبت می­کند.

الگوی این تکانه­ های عصبی هماهنگی صحیح پیام های ارسالی به مثانه و اسفنکترها را نشان می­دهد. این آزمایش، توسط تکنسین های آموزش دیده در مراکز بهداشت و درمان، کلینیک ها و بیمارستان ها انجام می­شود.

در صورتی که سنسورها روی پوست قرار بگیرند نیازی به بیهوشی نیست و در مواقعی که سنسورها روی سوندهای متصل به مجرای ادرار و مقعد قرار گیرند، تنها بی­حسی موضعی کافیست.

الکترومیوگرافی

تست نوار مثانۀ ویدیویی

تست نوار مثانۀ ویدیویی، از فرایند پر و خالی شدن مثانه، عکس و فیلم تهیه می­کند. به منظور انجام فرایند تصویربرداری از اشعۀ ایکس یا پرتوهای فراصوت استفاده می­شود.

در صورت استفاده از اشعۀ ایکس، مثانه با مایع مخصوصی که حاجب نام دارد پر می­شود.

عکس برداری اشعۀ ایکس، توسط تکنسین های مخصوص پرتو ایکس در مراکز بهداشت و درمان، کلینیک ها و بیمارستان ها و بدون نیاز به بیهوشی انجام می­شود.

در صورت استفاده از پرتوهای فراصوت، مثانه با آب گرم پر می­شود و سپس با استفاده از پرتوهای بی خطر فراصوت از مثانه تصویربرداری می­شود.

تصاویر و فیلم ها، اندازه و شکل مثانه را مشخص می­سازد و پزشک به کمک آن، می­تواند اختلالات را شناسایی کند.

تصویربرداری با پرتو فراصوت، در مراکز بهداشتی، مراکز رادیوگرافی و یا بیمارستان­ها توسط تکنسین آزمایشگاه انجام می­شود و پزشک یا معمولاً رادیولوژیست نتیجۀ آن را تفسیر خواهد کرد.

در این آزمایش، نیز به بیهوشی نیازی نیست، تنها از بی حسی موضعی برای قرار دادن سوندی که مثانه با آن پر می­شود استفاده می­شود.

پس از تست نوار مثانه چه اتفاقی می­افتد؟

بعد از انجام تست های نوار مثانه، ممکن است تا چند ساعت بیمار هنگام ادرار کردن احساس ناراحتی خفیفی داشته باشد.

نوشیدن 8 لیوان آب در هر نیم ساعت، به مدت 2 ساعت در کاهش ناراحتی موثر است.

تکنسین آزمایشگاه ممکن است به بیمار توصیه کند تا برای تسکین درد یا ناراحتی، مجرای ادرار را با آب گرم شست و شو داده و یا دستمال گرم و مرطوبی را روی دریچۀ مجرای ادراری خود  قرار دهد.

همچنین استفاده از آنتی بیوتیک به مدت 1تا2 روز نه بیشتر، توسط دکتر تجویز می­شود. در صورت داشتن علائم عفونت مانند درد و تب و لرز حتماً باید به پزشک اطلاع داد.

 چه زمانی نتایج آزمایشات آماده خواهد شد؟

نتایج آزمایشات ساده، مانند سیستومتری و یوروفلومتری، بلافاصله پس از آزمایش آماده خواهد شد و در مورد سایر آزمایش ها مانند الکترومیوگرافی و یا تست نوار مثانۀ ویدیویی ممکن است چند روزی زمان ببرد.

در صورت لزوم، تکنسین آزمایشگاه در رابطه با زمان آماده شدن جواب آزمایش و درمان­های احتمالی با بیمار صحبت خواهد کرد.

بیشتر بخوانید: تست نوار مثانه

اگر هر گونه سوالی درباره تست نوار مثانه دارید می توانید با شماره های زیر تماس بگیرید. کلینیک یادمان در غرب تهران با بهره گیری از بهترین پزشکان و ارائه انواع آزمایشات آماده ارائه خدماتی جامع به بیماران است.

برای اطلاع از هزینه های این آزمایش به صفحه هزینه تست نوار مثانه مراجعه کنید.

تلفن های تماس کلینیک:  02188074196 / 02188088541

آدرس و اطلاعات تماس کلینیک و دریافت نوبت


این مطلب را اشتراک گذاری کنید